Rury stalowe czy wielowarstwowe w instalacji c.o.: kiedy stal nadal wygrywa

W instalacjach centralnego ogrzewania rury z tworzyw i rury wielowarstwowe wyparły stal z większości budynków mieszkalnych. Argumenty są znane: mniejsza masa, szybszy montaż, brak korozji i cena metra. W obiektach przemysłowych, w kotłowniach i w częściach instalacji narażonych mechanicznie stal nadal jest wybierana, i nie z przyzwyczajenia.

Porównanie obu materiałów sprowadza się rzadko do samej ceny rury. Decyduje suma trzech pozycji: materiał, robocizna przy połączeniach i mocowanie, a do tego dochodzi trwałość w konkretnych warunkach pracy. Przy różnych scenariuszach wynik tego rachunku wypada inaczej.

Gdzie stal nadal wygrywa

Pierwsze kryterium to temperatura i ciśnienie. Rury wielowarstwowe mają określone przez producenta dopuszczalne parametry pracy ciągłej i tracą wytrzymałość przy długotrwałym obciążeniu w górnym zakresie. W instalacjach pracujących na wysokich parametrach, w kotłowniach z kotłami na paliwo stałe i w węzłach cieplnych ten margines bywa rozstrzygający.

Drugie to narażenie mechaniczne. Rura prowadzona po ścianie hali, w przejściu technologicznym albo w miejscu, gdzie obok przejeżdża wózek, musi znieść uderzenie. W tworzywie uderzenie zostawia trwałe odkształcenie, a przy rurze wielowarstwowej może uszkodzić warstwę aluminium bez widocznego śladu na zewnątrz. W takich miejscach rura ocynkowana pracuje przez dekady bez osłony i przyjmuje obciążenia, przy których tworzywo wymagałoby zabezpieczenia peszlem albo korytem.

Trzecie to ogień. Przy przejściach przez przegrody oddzielenia pożarowego instalacje z tworzyw wymagają rozwiązań systemowych z opaskami ogniochronnymi, a instalacje metalowe w wielu przypadkach prostszych zabezpieczeń. W obiektach przemysłowych, gdzie takich przejść jest kilkadziesiąt, ta różnica przekłada się na koszt i na czas.

Czwarte to warunki, w których materiał pracuje przez lata: promieniowanie ultrafioletowe przy prowadzeniu na zewnątrz, temperatura otoczenia w kotłowni, obecność substancji chemicznych w powietrzu. Tworzywa mają w tych warunkach ograniczenia podane w kartach technicznych, które trzeba przeczytać przed wyborem, nie po awarii.

Połączenia, czyli prawdziwy koszt instalacji

W rachunku za instalację rura jest zwykle najtańszą pozycją. Koszt tworzą połączenia: ich liczba, czas wykonania i sprzęt, którego wymagają. Instalacja z rur wielowarstwowych na złączkach zaprasowywanych powstaje szybko, ale wymaga zaciskarki z właściwymi szczękami i dyscypliny przy każdej złączce, bo niedociśnięte połączenie ujawnia się dopiero pod ciśnieniem, często po zakryciu.

Instalacja stalowa na połączeniach gwintowanych wymaga więcej czasu i umiejętności, za to daje połączenie rozbieralne, które da się rozkręcić przy modernizacji. W obiektach przemysłowych, gdzie instalacja zmienia się razem z technologią, ta cecha ma wartość praktyczną. Stal łączy się też metodą zaprasowywania w systemach przeznaczonych do tego celu, co skraca montaż przy zachowaniu właściwości materiału.

Osobną kwestią jest mieszanie materiałów. Przejście ze stali ocynkowanej na miedź w instalacji z wodą tworzy ogniwo galwaniczne, a kierunek przepływu decyduje o tym, który element koroduje. Dlatego takie przejścia wykonuje się złączkami przeznaczonymi do łączenia różnych metali i planuje na etapie projektu, a nie improwizuje na budowie z tego, co jest w skrzynce.

Mocowanie, o którym decyduje materiał rury

Rury różnią się nie tylko wytrzymałością, ale też rozszerzalnością cieplną i sztywnością, a to wprost przekłada się na rozstaw podpór. Rura wielowarstwowa wymaga podparcia znacznie częściej niż stalowa tej samej średnicy, bo między podporami ugina się pod własnym ciężarem wypełnionym wodą. Stal utrzymuje prostoliniowość przy większych odległościach, co przy prowadzeniu po ścianie hali oznacza mniej punktów montażowych.

Do przenoszenia tych obciążeń służą obejmy na rury dobrane do średnicy zewnętrznej i do przewidywanego obciążenia, z wkładką tłumiącą tam, gdzie instalacja może przenosić drgania na konstrukcję. Obejma bez wkładki na rurze prowadzącej wodę z pompy obiegowej zamienia ścianę w membranę akustyczną, co w budynku biurowym bywa powodem reklamacji.

Kompensacja wydłużeń to trzecia rzecz, której nie widać na rysunku. Odcinek prosty o długości kilkudziesięciu metrów zmienia długość o centymetry przy zmianie temperatury czynnika. Rozwiązaniem są punkty stałe, punkty przesuwne i kompensatory rozłożone według obliczeń. Zamocowanie wszystkiego na sztywno kończy się wyrwanym uchwytem albo pękniętym połączeniem w najgorszym możliwym miejscu.

Jak podjąć decyzję na konkretnym obiekcie

Praktyczna kolejność pytań jest krótka. Jakie są parametry pracy instalacji i jaki margines zostaje do granic materiału. Czy rury są narażone mechanicznie i czy będą dostępne po wykończeniu. Ile jest przejść przez przegrody pożarowe. Czy instalacja będzie zmieniana razem z technologią. Na końcu: jaki jest dostępny czas montażu i jakim sprzętem dysponuje ekipa.

Odpowiedzi rzadko wskazują jeden materiał na cały obiekt. Częściej wychodzi podział: stal w kotłowni, w przejściach i na odcinkach narażonych, tworzywo lub rura wielowarstwowa w rozprowadzeniu w posadzkach i w ścianach. Taki wybór wymaga za to przemyślenia miejsc styku obu systemów, bo właśnie tam powstają awarie po latach.

Materiały dla obu wariantów, razem z systemami mocowania i złączkami przejściowymi, kompletuje się przed rozpoczęciem montażu. Dostępność wszystkich średnic w jednym zamówieniu ma znaczenie przy instalacjach przemysłowych, gdzie brak jednej obejmy zatrzymuje pracę brygady na wysokości. Zamówienia dla wykonawców obsługuje Onninen, a pełny asortyment techniki instalacyjnej jest na www.onninen.pl.

admin

Krystian Możejko – redaktor serwisu jsstal.pl, specjalizującego się w tematyce budowlano-remontowej. Od lat interesuje się nowoczesnymi technologiami, materiałami i praktycznymi rozwiązaniami ułatwiającymi prace remontowe. Na łamach portalu dzieli się wiedzą, poradami i inspiracjami, pomagając czytelnikom w sprawnym planowaniu i realizacji remontów. Stawia na rzetelność informacji i praktyczne podejście, dzięki czemu artykuły trafiają zarówno do majsterkowiczów, jak i osób korzystających z usług profesjonalnych ekip.